Bloggfćrslur mánađarins, apríl 2008

Mikiđ vill meira

Nýir bloggvinir hafa bćst í hópinn, í framhaldi af ţví vil ég hvetja fólk til

a) fá fleiri í liđ međ okkur

b) endilega skrifa eđa hafa afrit af skrifum á eigin bloggi á síđuna og ţá bara um hvađ sem er er tengist vísindum og frćđum.

mbk, ritstj. 


Hálfguđir eđa brjálćđingar

Í lesbók laugardagsins, 19 apríl birtist pistill eftir Önnu Kristínu Jónsdóttur ţáttagerđarmann, undir yfirskriftinni, "Brjálađir vísindamenn eđa hálfguđir í hvítum sloppum". Af miklu innsći rakti hún sýn almennings á vísindamenn, sem sveiflast oft milli öfga. Vísindamenn eru stundum álitnir örlítiđ, eđa mikiđ til, bilađir og ţví oft kjörnir í hlutverk illmenna í bókmenntum og myndmiđlum. Hinn póllinn er ađ tylla vísindamönnum á stall guđa, e.t.v. vegna ţess ađ ţess ađ ţekking er vald eđa vegna ţess ađ guđirnir eru daprir í tjáskiptum. Allavega leggur Anna Kristín áherslu á ađ sérţekking vísindamanna getur virkađ mjög fráhrindandi á leikmenn og einnig fréttamenn, sem er mjög bagalegt fyrir ţjóđfélagiđ.

Ţađ er vísindasamfélaginu í hag, og ţjóđinni einnig, ađ ţekkingu sé viđhaldiđ, ađ viđ öflum nýrrar ţekkingar á mikilvćgum vandamálum og lykil spurningum, og ađ kostir og takmarkanir vísindalegra ađferđa séu sem flestum ljósar. Ţá á ţjóđin betri möguleika á ađ nýta sér vísindalega ţekkingu til ađ taka mikilvćgar ákvarđanir, t.d. um stofnfrumur, virkjanir og sjó eđa landnýtingu. Vísindamenn hafa gott af ţví ađ stíga tvö skref aftur á bak og spyrja, hvers vegna rannsóknir ţeirra skipta máli? 

Pistill Önnu birtist hér, međ góđfúslegu leyfi höfundar. Athugiđ, tilvitnanir í pistillinn tilgreini birtingu í Lesbók Morgunblađsins, 19 apríl 2008.

"Fyrir nokkrum árum var haldin keppni á vegum Háskóla Íslands. Skorađ var á börn ađ skila inn myndum af vísindamönnum. Flestar myndanna sýndu karla í hvítum sloppum á tilraunastofum. Gott ef ţeir voru ekki flestir međ háriđ út í allar áttir ala Einstein og ótal svipmyndir brjálađa vísindamannsins í teiknimyndum og kvikmyndum. Ţađ er umhugsunar vert ađ dćmigerđur vísindamađur í heimi barnabókmennta og teiknimynda er einmitt sá í hvíta sloppnum. Hann hlćr tryllingslegum hlátri áđur en hann hellir saman grćngolandi vökvum og úr verđur vopn sem gćti tortímt heiminum öllum. Ţađ er líka ţannig í heimi aksjónkallanna. Fyrir nokkrum árum varđ ég alveg ţokkalega kunnug í heimi ţeirra, um leiđ og ég keypti uppbyggjandi dót fyrri son minn. Höfuđóvinir aksjónmannanna góđu, ađal vondukallarnir voru ţá ţeir Doktor X og prófessor Gangrene eđa prófessor Gröftur. Ţeir kumpánar áttu fátt sameiginlegt- nema ţađ, ef marka má nafngiftirnar, ađ báđir voru  ţeir langskólagengnir menn. Doktor X var og er alveg dćmigerđur vöđvakall, hann skartađi miklum svörtum hanakambi og ygglibrún.  Gröftur prófessor er frekar renglulegur - og ţađ er vaxtarlag sem ekki sést alltof oft í heimi aksjónmanna, hvorki á góđum né vondum-  en hann var einmitt tryllta týpan, međ grćnt háriđ út í allar áttir. Ćtli megi rekja rćtur ţessa minnis lengra en til Einsteins? Háriđ á prófessor Greftri var ađ mig minnir eiginlega nćstum ţví  eins og á snákarnir sem hlykkjast út úr höfđi Medúsu. Ćtli hársrćtur prófessorsins séu ekki bara háklassískar?

En hvađ um fjölmiđla og vísindi.  Vísindi og rannsóknir segja menn skipta alltaf meira og meira máli.  Í nćsta orđi segja ţeir, ţađ skortir á ađ ţeim sé miđlađ til fólks.  Sérstaklega finnst mörgum ţađ eiga viđ um raunvísindi, sem séu orđin slíkar launhelgar ađ ţau séu algerlega lokuđ ţeim sem ekki hafa klćđst hvíta rannsóknarstofusloppnum.  Orđalag og orđfćri sé svo sérhćft og tćknilegt ađ ţađ sé öllum huliđ ađ átta sig á ţví um hvađ máliđ snýst. Undir ţetta myndu nú margir taka, sem hafa lesiđ litlar og grannar greinar sem oft birtast í Morgunblađinu.  Í greinunum segir frá doktorsnafnbótum íslenskra vísindamanna og lokaritgerđum ţeirra. Nafn lokaritgerđarinnar fylgir og oft eru flestir lesendur litlu nćr eftir ađ hafa lesiđ útdráttinn, hvađ sem ţar segir um hin mikilvćgu oxavarnaensím, Cerúlóplasmín og súperoxíđ dismútasa. En hvađ ţá međ alţýđufrćđsluna og ţađ hlutverk fjölmiđla ađ koma upplýsingum til skila á mannamáli. Felst kannski í ţeirri nálgun enn meiri ađskilnađur milli vísindanna og ţekkingarinnar, sem ţar er  aflađ og útţynntu útgáfunnar sem viđ ráđum flest viđ ađ tileinka okkur.  Danskur blađamađur, Gitte Meyer hefur lengi skrifađ um vísindi og líka kennt blađamennsku . Hún veltir ţví fyrir sér af hverju almenn umrćđa um vísindi sé mikilvćg. Jú segir hún, međ vísindum er hćgt ađ stjórna ýmsu í náttúrunni og skapa auđ. Sú stjórn er samt ekki alger og viđ sjáum ekki alltaf fyrir hvađ möguleikar felast í nýrri tćkni og ţekkingu.  Meyer telur ađ mesta hindrunin í vegi upplýsandi umfjöllunar og umrćđu um vísindi sé sú óttablandna virđing sem margir beri fyrir sérfrćđinni og ţeirri vissu ađ vísindaleg ţekking sé almennri skynsemi ćđri.  Í leiđbeiningum hennar til blađamanna sem ćtla sér ađ fjalla um vísindi eđa eru settir til ţess felst ađ ţađ sé full ástćđa til ađ bera virđingu fyrir flóknum og erfiđum viđfangsefnum en ţađ sé ekki ástćđa til ađ óttast ţau. Meyer bendir á ađ umfjöllun um erfđabreytt matvćli  og stofnfrumurannsóknir snúist ekki bara um sérfrćđi heldur um pólitískar ákvarđanir. Engu ađ síđur sé oft sagt ađ almenningur geti ekki tekiđ afstöđu til slíkra mála ţví hann kunni ekki nokkur skil á ţeim.  Ţví er Meyer ekki sammmála, hún tekur dćmi af klónun húsdýra. Ţar sé full ástćđa til ađ velta upp grundvallarspurningum; til hvers séu rannsóknirnar, viđ hverju megi búast og hverjar geti orđiđ hliđarverkanirnar af ţví ađ einrćkta dýr.  En um einmitt ţćr rannsóknir hefur hún eftir tveimur vísindamönnum ađ ţađ sé nauđsynlegt ađ uppfrćđa fólk og ţađ sé ekki hćgt ađ ćtlast til ţess ađ almenningur taki afstöđu, grunnhyggin umfjöllun um einrćktun manna hafi litađ afstöđu fólks og gert ţađ fyrirfram andsnúiđ einrćktun húsdýra. Nákvćmlega međ ţessum orđum sé veriđ ađ upphefja vísindin meira en ástćđa sé til og ţađ ađ vísindamennir viti en almenningur sé vitlaus. Áherslan sé alltof ţung á sérfrćđin í stađ grundvallarspurninga. Blađamenn eigi ađ kunna ađ spyrja spurninga sem kvikni af almennri skynsemi og týnast ekki í sérfrćđiflćkjunum."

 


Look Who's Doping

The inimitable Dr. Z wrote in his April 1, 2008, opinion:

But I strongly disagree with the unfortunate decision to forbid the use of any result, or solve any open problem posed by, the great Paul Erdös, on the grounds that he was "doping" by using stimulants like amphetamines. While I definitely do not recommend anyone to start taking prescription drugs, mathematics is not (yet) the tour-de-France, and if we start forbidding them, what's next? coffee?. It is no coincidence that Erdös quipped that a mathematician is a machine that turns coffee into theorems. Without coffee (and unfortunately other stimulants) we would not have progressed beyond Euclid. Coffee is so much part of our culture that it would take much more than one committee to disallow it at AMS meetings.
On the same day, a press release written by evolutionary biologist Jonathan Eisen of the University of California, Davis, declared that the US National Institutes of Health is to crack down on scientists 'brain doping' with performance-enhancing drugs such as Provigil and Ritalin.

These were, of course, intended as two funny pranks. Now, however, Nature is spotlighting a study on the use of cognition-enhancing drugs by academics. (Alas, a subscription is needed to access the text.) The article in Nature reports on the results of a survey conducted by that journal on whether readers of Nature (scientists) would consider “boosting their brain power” with drugs. The article states that 1,400 people from 60 countries responded to the online poll.

Apparently "one in five respondents said they had used drugs for non-medical reasons to stimulate their focus, concentration or memory." Moreover, use of drugs did not differ greatly across age-groups. According to the article, "the numbers suggest a significant amount of drug-taking among academics." So, not only academics drink more than rest of population on average (or so I seem to recall reading somewhere recently), but they also enhance their performance by taking drugs :-) Will we soon have to sign declarations that our work was not done under the influence of performance-enhancing drugs as well as copyright release forms? Or will we have to have drug tests taken when we submit papers to conferences or journals? And will all authors of an article have to take such tests?

On a more serious note, as a parent, I was a little concerned when I read that

When asked whether healthy children under the age of 16 should be restricted from taking these drugs, unsurprisingly, most respondents (86%) said that they should. But one-third of respondents said they would feel pressure to give cognition-enhancing drugs to their children if other children at school were taking them. Morein-Zamir found this coercive factor very interesting. “These numbers strongly suggest that even if policies restricted their use by kids, pressure would be high for parents,” she says.

(The emphasis is mine.) Would you give drugs to your children to enhance their mental performance?

Sometimes I wonder what our answer would be if we were offered a Faustian pact promising that we would solve, say, two fundamental problems of our choice at the price of our "soul". What would your reaction to this "two-for-the-price-of-one" offer be? Has any science-in-fiction novel ever been written on this theme?

Addendum: After I wrote this post, Luca Trevisan  pointed out to me the delightful short story "The devil and Simon Flagg," by Arthur Porges, in which a mathematician summons the devil and offers the following deal: if the devil can prove or disprove Fermat's last theorem within 24 hours, the devil will have the mathematician's soul; if he can't, the mathematician will have wealth and health (and keep his soul). I recommend it!


Computer Science Giant Visits Reykjavík University

Prof. David Harel (The Weizmann Institute of Science, Israel) will visit the School of Computer Science at Reykjavík University on Friday, 25 April 2008.  Apart from being a renowned science communicator, Prof. David Harel is, without doubt, one the great thinkers in modern science and has given fundamental contributions to a variety of topics ranging from theoretical computer science, and software and systems engineering to modelling and analysis of biological systems, and the synthesis and communication of smell. He has published more than 185 papers and nine books. In the field of software and systems engineering, Prof. David Harel is best known as the inventor of the language of statecharts, and co-inventor of live sequence charts and of the idea of reactive animation (2002). He was part of the team that designed the tools Statemate (1984-1987),  Rhapsody (1997) and the Play-Engine (2003). His work is central to the behavioral aspects of the Unified Modelling Language (UML). Among his awards are the ACM Karlstrom Outstanding Educator Award (1992), the Stevens Award in Software Development Methods (1996), the Israel Prize in Computer Science (2004), the ACM SIGSOFT Outstanding Research Award (2006), the 2007 ACM Software System Award, and honorary degrees from the University of Rennes (2005), the Open University of Israel (2006) and the University of Milano-Bicocca. He is a Fellow of the ACM (1994) and of the IEEE (1995) and was elected member of the Academia Europaea (2006) and Fellow of the American Association for the Advancement of Science (2007).

Prof. David Harel has consistently devoted part of his time to educational and expository work: In 1984 he delivered a lecture series on Israeli radio, and in 1998 he hosted a series of programs on Israeli television. Some of his writing is intended for a general audience; see, for example, the best-selling books "Computers Ltd.: What They Really Can't Do" (2000) and  "Algorithmics: The Spirit of Computing" (1987, 1992, 2004).

During his visit, Prof. Harel will deliver two talks.

  • The first talk, entitled In Silico Biology, or On Comprehensive and Realistic Modeling (10:00-11:00 in room K5, Reykjavík University, Kringlan 1), shows how software and systems engineering can be applied beneficially to thelife sciences.
  • The second talk, entitled Computers are Not Omnipotent (16:00-17:00 in room 101, Reykjavík University, Ofanleiti 2), will be a public talk for a general audience, which will address one of the most fundamental questions in modern science, " Is there anything that computers cannot do?"

 The abstracts for the talks may be found here. I warmly encourage everyone to attend.


Nemendur fariđ utan

Samstarf eins og HÍ og Caltech eru ađ taka upp, álíkt ţví sem HR er međ (sjá eldri fćrslu hér), eru meiriháttar tćkifćri fyrir íslenska nemendur. Ţađ hefur reyndar löngum veriđ raunin, allavega í mínu fagi líffrćđinni, ađ Íslenskir nemendur sem fara utan í framhaldsnám hafa stađiđ sig vel.

Grunnnám í raungreinum hefur reynst mörgum Íslendingum međ útţrá lykill ađ víđri veröld. 

Álíka mikilvćgt er ađ nemendurnir sem hneygjast til rannsókna komist á bestu stađina. Caltech er mjög frjótt umhverfi sérstaklega í rannsóknum á sviđi líffrćđi. Ađ endingu er ţađ vísindalega umhverfiđ: ţéttni hćfileikafólks, opiđ umhverfi, fyrirlestra rađir, ađgangur ađ frćđiritum og bókum sem skiptir mestu máli. 

Aukalega, ţađ er vissulega skemmtilegt ađ einn neminn sé ađ fara til manneskju sem hefur hlotiđ Nóbels verđlaunin. En ţađ er annar flötur á málinu, ţegar fólk fćr Nóbelsverđlaun, er ţađ yfirleitt komiđ yfir toppinn. Mćli ţví frekar međ ţví nemendur stefni á ađ vinna međ t.t.l. ungu fólki sem er ađ ađ eiga viđ spennandi grundvallarspurningar.


mbl.is HÍ og Caltech í nánara samstarf
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Varkárir vísindamenn

Eđli vísinda er slíkt ađ ekkert er hćgt ađ sanna, ţekkingin verđur til ţegar okkur tekst ađ afsanna tilgátur, og hafna ţar međ einhverjum skýringum á fyrirbćrum.

Viđfangsefni vísindanna eru margvísleg, uppruni stjarna, myndun jarđlaga, skiptingar fruma, atferli nagdýra, og eins og Stefán Hjörleifsson snéri sér ađ, skođanir mannvera eins og ţćr birtast í flutningi frétta. Meginniđurstađa Stefáns er ađ fréttamenn hafa tilhneygingu til ađ taka undir vísindaleg tíđindi af vinnu Decode, sérstaklega jákvćđar niđurstöđur, án ţess ađ rýna dýpra í ţćr, eđa kanna mótrök. Ritgerđin er ţví áfellisdómur á fréttamiđla ađallega, en hann bendir einnig á ađ vísindamenn beri einnig ábyrgđ, og ţurfi ađ koma gagnrýni á framfćri (Íslenskir vísindamenn gera ţađ iđullega, en sjaldnast er á ţá hlustađ, ár eru virkjađar, stíflur byggđar á sprungum, og Ţingvallavatni er stefnt í hćttu).

Önnur megin niđurstađa Stefáns er ađ fréttir af Íslenskri erfđagreiningu fóru ađ fjalla meir og meir um fyrirtćkiđ, t.d. gengi hlutabréfa, og minna um vísindalegar niđurstöđur. Ađ hluta sprettur ţetta af ţeirri ástćđu ađ ÍE stendur bćđi á vísindalegum grunni og sem sprotafyrirtćki. Hin megin ástćđan er sú ađ fréttamenn skilja peninga betur en vísindi: margir peningar: góđir, engir: stór fyrirsögn.

Ţađ sem virđist hafa komiđ viđ kaunin á forstjóra fyrirtćkisins er ađ einhverjir starfsmenn hafi, undir nafnleynd í viđtölum, rćtt efasemdir um ađ markmiđ fyrirtćkisins náist. Ţađ er ađ međ ţví ađ finna gen ţá sé hćgt ađ búa til lyf og lćkna fólk. Vissulega eru til dćmi um ađ skilgreining á genagalla hafi leitt til međferđar, t.d. Einstaklingar sem geta ekki myndađ Insulin geta keypt efniđ, framleitt af Genentech međ hjálp baktería. Genentech (www.gene.com) er dćmi um sprotafyrirtćki sem fann góđa vöru, tók flugiđ og hefur byggt á henni gríđarlegt veldi. Ţađ hafa ekki allir í Genentech trú á hverju einasta verkefni (ég veit ţađ ţar sem vinkona mín hefur unniđ ţar um 5 ára skeiđ), en ţau leysa  vandamálin samt og stuđla ţannig ađ viđgangi fyrirtćkisins. Gagnrýniđ og snjallt fólk er grunnur allra góđra fyrirtćkja, sérstaklega ţeirra sem eru í rannsóknum. Til árréttingar, undirritađur vann um 9 mánađa skeiđ á ÍE og getur stađfest ađ starfsfólkiđ er flest afburđa gáfum gćtt, hinir yfir međallagi snjallir, og hverju fyrirtćki til sóma.


mbl.is Sóttu um leyfi til Vísindasiđanefndar
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband